‘Dharma is je kompas, niet je comfortzone’
In Voices of Udaya geven we het podium aan mensen die dharma in de praktijk brengen. Eerlijke gesprekken over verantwoordelijkheid, zichtbaarheid en wat het werk van vandaag van ons vraagt.
Dit stuk leest net even anders. Geen portret van één leider, maar het verslag van een live gesprek en de vragen die het achterliet. Wat hieronder staat is het standpunt van Babones zelf. We delen het omdat het het gesprek scherper maakt, niet omdat we het daarmee beslecht hebben.
dr. Salvatore Babones
Salvatore Babones is socioloog aan de University of Sydney en auteur van Dharma Democracy (2025), waarin hij betoogt dat democratie eerder op plicht rust dan op rechten.
Op 17 juli ontving Udaya socioloog Salvatore Babones, auteur van Dharma Democracy, voor een live gesprek met Monique over wat dharma vandaag betekent voor leiderschap. Het was het soort gesprek dat begint bij een begrip en eindigt bij een spiegel.
Het centrale idee van Babones is makkelijk gezegd en moeilijker geleefd. Rechten werken alleen als genoeg mensen al een besef van plicht hebben. Je bouwt geen eerlijke, functionerende gemeenschap op vrijheden alleen, iemand moet altijd het werk doen dat die vrijheden echt maakt. Dat onderliggende besef van verantwoordelijkheid noemt hij dharma, en in de praktijk omschreef hij het als een gevoel van heilige plicht, iets wat je draagt niet omdat het moet, maar omdat je ervoor kiest.
“Every right has a consequent duty to perform it”
Dharma als kader voor leiderschap.
Babones zei het zonder omhaal: een echte leider is "een leider voor iedereen, niet alleen voor wie op je gestemd heeft." Geen tolerantie als ondergrens, maar echte erkenning, ook van mensen wier opvattingen je niet deelt. Dat is een hoge lat.
Één gedachte uit het gesprek is het waard om wat langer bij stil te staan. Babones betoogde dat elk recht dat we hebben stilletjes overeind wordt gehouden door de plicht van iemand anders. Recht op onderwijs bestaat alleen omdat iemand de belasting betaalt die de school bekostigt. Recht op een respectvolle behandeling betekent alleen iets omdat genoeg mensen er dagelijks, en vaak onzichtbaar, voor kiezen dat respect te geven. In zijn woorden: "elk recht kent een bijbehorende plicht om het waar te maken." Als recht geformuleerd kan die keuze gaan voelen als een verplichting die je wordt opgelegd. Als plicht geformuleerd wordt dezelfde keuze iets wat je zelf in handen hebt, en waar je zelfs trots op kunt zijn. Een kleine verschuiving in taal, een grote verschuiving in eigenaarschap.
Babones gaf een eenvoudig voorbeeld van hoe die verschuiving eruitziet in het dagelijks leven. In plaats van iets te formuleren als het recht van een ander om te eisen, stelde hij voor het te formuleren als je eigen plicht om te geven. Daarmee bouw je karma op, zei hij, een verschuiving waardoor je voelt dat je iets goeds doet in plaats van dat je iets wordt opgedragen. Subtiel, maar het verandert wie het initiatief heeft, van degene die vraagt naar degene die kiest om te handelen.
Gemeenschappen bouwen vraagt meer dan tolerantie
Babones trok een scherpe lijn tussen mensen tolereren en mensen werkelijk accepteren, een onderscheid dat hij terugvoerde op Swami Vivekananda, die stelde dat acceptatie, en niet tolerantie, is wat mensen echt bij elkaar houdt. Tolerantie is in die opvatting de ondergrens, iemand verdragen. Acceptatie gaat verder, en erkent dat mensen die de wereld anders zien nog steeds bij dezelfde gemeenschap horen. Voor leiders is dat onderscheid volgens Babones niet vrijblijvend. De plicht van een leider is om iedereen te vertegenwoordigen die hij leidt, inclusief de mensen die nooit voor hem kozen, en dat vraagt zichtbare inspanning, niet alleen de afwezigheid van vijandigheid.
Babones bracht ook een breder, structureel inzicht in over wat een gemeenschap op de lange termijn bij elkaar houdt. Met een verwijzing naar filosoof John Stuart Mill beschreef hij een natie, of welke duurzame groep dan ook, als een gemeenschap van gedeelde herinneringen, een verhaal waar mensen bij willen horen ook als ze het oneens zijn, en ook als iemand op wie ze niet gestemd hebben uiteindelijk leidt. Zonder dat gedeelde gevoel van verbondenheid, betoogde hij, houden instituties een groep niet bij elkaar. Een bruikbare herinnering voor elke organisatie of gemeenschap, niet alleen voor een land: structuur en regels doen ertoe, maar ze werken alleen bovenop een echt, gevoeld besef van gedeelde identiteit.
Tijdloze waarden die tijd en plaats overstijgen.
Op een lichtere maar veelzeggende noot merkte Babones op dat duurzame gemeenschappen zelden op crisis alleen worden gebouwd. Wat ze in stand houdt lijkt volgens hem meer op routine, consequent komen opdagen, het onaanzienlijke werk doen, lang nadat de eerste vonk enthousiasme is gedoofd. Een thema dat bekend zal klinken voor iedereen die ooit een gemeenschap probeerde te bouwen in plaats van alleen een memorabel evenement.
Daar komt karma ook om de hoek kijken. Als dharma het kompas is, het besef van wat juist is, dan is karma de herinnering dat elke keuze die we maken doorwerkt, in onze teams, onze gezinnen, onze gemeenschappen. Babones benadrukte dat taal die geworteld is in één cultuur niet altijd schoon overkomt in een andere. Een oproep tot heilige plicht die in India diep resoneert landt in Nederland anders, en precies daarom bestaat Udaya, om deze tijdloze principes te vertalen naar een vocabulaire dat purpose-driven professionals hier en nu aanspreekt, zonder te verliezen wat ze krachtig maakt.
Udaya geeft er vervolg aan...
Voor Udaya was dit gesprek een voorproefje van de vragen die we blijven stellen. Hoe ziet het eruit om te leiden vanuit dharma, abhyāsa, sevā en karma in een Nederlandse context, in een bestuurskamer, in een team, in een gemeenschap. Niet als abstract ideaal, maar als dagelijkse praktijk, opgebouwd via abhyāsa, consequente en onaanzienlijke herhaling, en tot uitdrukking gebracht via sevā, dienstbaarheid die niets terugvraagt.
We zetten dit gesprek voort op 14 november in Madurodam in Den Haag, tijdens de Udaya Conferentie 2026, een dag die volledig draait om purpose-driven leiderschap. Verwacht keynotes, workshops en een zaal vol mensen die er klaar mee zijn om wie ze zijn te scheiden van hoe ze leiden.
Benieuwd hoe dharma eruitziet in de praktijk, in je werk en in je leven? Sluit je in november bij ons aan.
